AMSTERDAM – Op maandag 13 september jl. vond er een bijeenkomst plaats in Hotel Jakarta te Amsterdam. Deze bijeenkomst werd georganiseerd door het Comité Moluks Herdenking, de bedenker en initiatiefnemer achter de twee projecten: ‘Reizende Tentoonstelling; In Twee Werelden’ en ’70 jaar Molukkers in Nederland; Een Hernieuwde Aankomst’.

Door Zainal Umarella

In de uitnodiging, welke op 30 augustus is verstuurd naar ongeveer 50 emailadressen, staat vermeld dat het CMH wenst dat de aanwezige genodigden, de dan verkregen informatie, zullen gaan delen met de achterban. Zodat zoveel mogelijk mensen uit de Molukse samenleving in Nederland weten dat deze beide activiteiten gaan plaatsvinden.

Namens TIFA Magazine ben ik hierheen gegaan. Met de vraag wat heeft het CMH bewogen om de herdenking naar eigen creatieve inzicht in te richten. De organisatie heeft in de uitnodiging aangegeven dat de volgende partijen reeds zijn geïnformeerd over deze herdenking; Gemeente Rotterdam, Indisch Moluks Indisch Netwerk Nationale Politie, Nationale Veteraneninstituut, Vfonds, Ministerie van VWS, Ministerie van Algemene Zaken en Ministerie van Defensie.

Vanuit het organiserend kernteam zijn aanwezig; Nathalie Toisuta – initiatiefnemer en eindverantwoordelijke vanuit Media Luna. Media Luna produceert beide projecten. Ed Leatemia – Fotograaf en schrijver van het boek Role models 70 Molukse succesverhalen. Werkt als fotograaf en redacteur aan beide projecten. Ron Habiboe – Molukse historicus. Werkt mee aan de tentoonstelling. Dan is er nog een adviescommissie waarvan aanwezig waren; Ben Maelissa – Directeur en eigenaar van Danser Group, Aristides Stamatiou – Projectleider van beide projecten en Youri van Esseveld – verantwoordelijk voor social media.

Ook was Ton Louhenapessy aanwezig van het Indisch Moluks Netwerk Nationale Politie. Kort na de bekendmaking van de twee projecten in een uitgebreid interview van Nathalie Toisuta in het
Algemeen Dagblad op 2 september jl. ( zie link ) ontstond er een snel groeiende beweging met aversie voor deze projecten. Het tegengeluid kwam uit diverse hoeken van de Molukse gemeenschap samen op diverse social media fora waaronder een Clubhouse-meeting met 300 deelnemers. Er is inmiddels ook een officieel statement gepubliceerd op 10 september. De initiatiefnemers worden gesteund door vele organisaties en individuen uit de Molukse samenleving.

Het moge duidelijk zijn dat deze twee controversiële projecten ontzettend veel hebben losgemaakt binnen de Molukse samenleving. Bij aankomst lijkt de organisatie niet helemaal gerust op een harmonieuze bijeenkomst. Niet alleen buiten kleurt het straatbeeld met patrouillerende agenten, maar ook binnen tijdens de bijeenkomst waren er een aantal agenten aanwezig van begin tot eind. De bijeenkomst was van 19.30 tot 21.00 uur, echter duurde het even voordat de bijeenkomst startte waardoor er helaas nog minder tijd was voor vragen.

Historicus Ron Habiboe heet iedereen welkom en vertelt kort een stuk over zijn bijdrage aan het Comité Molukse Herdenking. Ron Habiboe is vorig jaar benaderd voor de ‘Reizende Tentoonstelling’ en heeft voormalig directrice van het Moluks Historisch Museum Nanneke Wigard erbij gevraagd. Ron Habiboe zegt dat er vlak voor de opening in Moordrecht een definitieve versie klaar stond, maar dat zij dit nog niet hadden ingezien. Uiteindelijk hebben ze het kunnen doornemen en het Comité Moluks Herdenking op het hart gedrukt dat er echt wijzigingen moesten plaatsvinden. Echter was het zo kort dag dat het niet meer ging lukken. Op basis daarvan hebben zij besloten om te zeggen dat zij voor de huidige presentatie geen verantwoordelijkheid willen nemen totdat de aanpassingen daadwerkelijk zijn uitgevoerd.

Dan neemt Nathalie Toisuta het woord en begint haar betoog door eerst iets over zichzelf te vertellen, want dat is naar eigen zeggen tevens ook de weg naar de herdenking en de reizende tentoonstelling. Wat duidelijk naar voren komt is dat het inderdaad vooral haar verhaal is wat haar heeft geïnspireerd. Nathalie Toisuta geeft aan dat zij bij de start in de opbouw van de projecten nog weinig kennis had van de Molukse geschiedenis, maar inmiddels heel veel kennis heeft opgedaan gedurende het proces. Nathalie Toisuta heeft tot haar achttiende in de Molukse wijk in Elst gewoond en heeft veel tradities mee gekregen. Een van de tradities was bijvoorbeeld op 25 april waar ze haar vader iedere keer weer trots en fier voor de dag zag komen. Als klein meisje maakte het heel veel indruk op haar.

Op haar achttiende is ze geselecteerd door de omroep Veronica om deel te nemen aan een opleidingsprogramma voor televisiemakers. Als jong gekleurd meisje ontwikkelde ze een bewijsdrang en bracht het haar zelfs een leidinggevende functie bij de omroep. Na vele programma’s te hebben mogen maken is ze haar eigen mediabedrijf Media Luna gestart waar ze directeur en eigenaar van is. Voor War Child heeft Nathalie vele documentaires mogen maken en vele oorlogsgebieden bezocht de afgelopen twintig jaar. Dit is de bron geweest voor haar om zich op herdenkingen te storten. De reden dat zij een eigen herdenking heeft bedacht is haar ervaringen met haar werkzaamheden voor 4 en 5 mei waarin het haar opvalt dat er weinig oog is voor Nederlanders met een ander achtergrond.

Ze heeft zichzelf hardop afgevraagd wat zij kan betekenen voor haar volk in het jaar dat Molukkers 70 jaar in Nederland zijn. In gesprek met haar vader wordt haar duidelijk gemaakt dat de aankomst 70 jaar geleden in Nederland niet de gewenste aankomst was. Aan de hand van dat gesprek rees de vraag hoe het wel zou moeten gaan. Daar is zij mee aan de slag gegaan en wist direct dat het geen viering, maar een herdenking moest worden.

Ergens in het proces kwam Nathalie in contact met Ed Leatemia, schrijver en fotograaf van Role models, 70 Molukse succesverhalen. Ze heeft Ed gevraagd om haar projecten te willen komen fotograferen. Ed heeft haar o.a. geholpen in haar Molukse identiteit, omdat hij veel kon vertellen over het Moluks zijn. Hij sprak ook Maleise woorden naar haar uit waar ze heel nieuwsgierig naar werd en op het moment dat zij in zijn ogen keek zag zij haar familie. Eigenlijk haalde Ed haar terug naar het Moluks zijn. En op het moment dat ze nadacht over de invulling van betekenisvol kunnen zijn voor het volk, was Ed op dat moment bezig met een project om het talent en de vitaliteit van het volk vast te leggen.

Toen zeiden ze tegen elkaar; hoe zou dat zijn als dat talent als eerbetoon aan de eerste generatie in beeld komt. Als zij kunnen zeggen dat dit de vrucht is van toen. Het zou mooi zijn als deze 70 rolmodellen onderdeel worden van de herdenking. Ze heeft heel veel geleerd gedurende het proces. Meerdere keren benadrukt Nathalie dat ze nog veel te leren had over de Molukkers, want ze kende alleen maar de Molukse wijk en de verhalen van haar vader. Ze hadden bedacht dat het Molukse verhaal in meerdere perspectieven gebracht moest worden, want er is niet maar één perspectief. Er zijn eenenvijftig gemeenten / steden met (voormalige) woonoorden aangeschreven waarvan er dertig enthousiast hebben toegezegd. Er is heel goed nagedacht over de inrichting van de containers. ‘Dat het niet volledig is dat klopt, maar historisch onwaar dat is niet zo’, aldus Nathalie Toisuta. Het Comité Molukse Herdenking staat open voor aanvullende perspectieven.

Dan komt Ed Leatemia aan het woord en gaat kort in op de vele kritieken die er op de herdenking en tentoonstelling zijn gekomen: ,,Dat er dingen ontbreken, blinde vlekken zijn geweest, zaken fout zijn gegaan, dat klopt allemaal. Daar heeft men gelijk in. Hebben we iedereen kunnen bereiken? Nee! Hadden we iedereen moeten bereiken? Ja! Hebben we alle kennis in pacht, helemaal niet. Hadden we dat maar! Wat de herdenking betreft als ik daar op in mag gaan waarbij ook Nathalie zegt; het is geen pakjesboot. Het is geen Sinterklaasboot en het is er zeker niet om de komst van onze ouders te vieren. Er valt niks te vieren, het is een herdenking! Is het te laat? Ja, dat is het altijd. En het feit dat demissionair premier Rutte gaat komen. Hij komt voor ons, hij komt voor de eerste generatie. Wij gaan niet voor hem op de kade staan. Ook hebben we hem gevraagd om te reageren op de brief van de honderd burgemeesters om te reageren om het leed te erkennen van onze eerste generatie. Of daar een excuus in welke vorm dan ook uit voortkomt. Dat weet ik niet. Of wij daar invloed hebben? Nee. Maar wij hebben wel zoveel mogelijk input gegeven om hem die speech straks te laten doen. Is het te laat? Ja het is te laat. Maar als er straks een excuus komt en ik mag dat postuum aannemen voor mijn ouders dan doe ik dat”, aldus Ed Leatemia.

De vraag die ik heb kunnen stellen;

Ik hoor u zeggen dat u zich heeft laten inspireren door uw persoonlijke verhaal en dat hoor ik Ed Leatemia ook zeggen. Maar ik hoor u ook zeggen dat u om invulling te geven aan deze projecten, u zich heeft verdiept in de Molukse geschiedenis middels boeken en uw eigen ervaringen in de oorlogsgebieden die u heeft bezocht. Maar u gaat eigenlijk volledig voorbij aan de gevoelens van de gemeenschap, wat er leeft aan emoties in de gemeenschap. Daar word met geen woord over gerept. Ik heb het idee dat jullie de stem van het volk die jullie naar eigen zeggen willen dienen, volledig hebben genegeerd. Klopt dit?

“Kijk het is nooit onze bedoeling geweest om voorbij te gaan aan emoties. Ik weet hoe emotioneel Molukkers zijn. Ik weet hoe hard ze kunnen strijden. We hebben een aantal mensen om ons heen verzameld die een breed netwerk hebben. Ik heb dat netwerk niet. Ed heeft bijvoorbeeld een groot netwerk, Ron heeft een groot netwerk. Onze klankbord Ton Louhenapessy heeft een groot netwerk. Hij is voorzitter van de Molukse politieagenten met 400 mensen die allemaal in de wijken zitten. Dus we hebben wel degelijk geprobeerd om daar contact mee te maken. Hebben we daar dingen in gemist? Is het ons niet gelukt om alle wijkraden te bereiken? Dat klopt dat is ons niet gelukt. Maar ik moet je ook in alle eerlijkheid zeggen dat als we al deze wijkraden hadden geraadpleegd of deze tentoonstelling of herdenking er moest komen dan was het ons niet gelukt. Maar ik heb ze nooit bewust willen uitsluiten. We hebben heel bewust gekozen, ik in ieder, want ik ben veel minder bekend met de Molukse wijken, wijkraden en de adat dan Ed dat is. We hebben heel veel mensen om ons heen verzameld die ons voeren op wat we moeten hebben. We hebben de gemeenten benadrukt dat zij contact moeten leggen met de Molukse gemeenschap”, verklaard Nathalie Toisuta.

Er worden nog een aantal kritische vragen gesteld door diverse aanwezige genodigden en voor we het weten is het al 21.00 uur en is de bijeenkomst beëindigd. De Reizende Tentoonstellingen moeten gezien worden als een kadootje aan de Molukse gemeenschap volgens het Comité Molukse Herdenking. Een van de aanwezigen merkt terecht op dat men er niet omheen kan dat de komst van Rutte onvermijdelijk een politieke lading met zich meebrengt en vraagt zich af wat hier door het Comité Molukse Herdenking aan gedaan zal worden. Een optie om Rutte niet te laten komen en hiermee de politieke lading te laten vallen is geen optie volgens het Comité Molukse Herdenking.

Nathalie Toisuta benadrukt dat alles valt of staat met de komst van demissionair premier Rutte. Hier heeft zij zich enorm hard voor gemaakt. Komt demissionair premier Rutte niet, dan vervalt de live-uitzending van de NPO. Daar lijkt de focus op te liggen voor het Comité Molukse Herdenking.

Na afloop vertelt Nathalie aan een klein clubje overgeblevenen het volledige programma op 7 oktober. Het programma wordt live uitgezonden op NPO en de duur van de uitzending is maar liefst 55 minuten. Saillant detail is dat de volledige Rotterdamse haven plat wordt gelegd voor de herdenking.

Reacties